Temel Hukuk
Toplumsal düzen kuralları, hukuk dalları, kaynaklar ve yaptırım türlerini sistemli biçimde öğrenin.
Konuya genel bakış
Hukuk, toplumsal yaşamı düzenleyen ve devlet gücüyle desteklenen kurallar bütünüdür. Temel hukuk soruları çoğunlukla birbirine yakın kavramları doğru sınıflandırmayı ve verilen örneği uygun yaptırım ya da hukuk dalıyla eşleştirmeyi ölçer.
Önce bu çerçeveyi kurun
- Hukuk kurallarını diğer toplumsal düzen kurallarından devlet yaptırımıyla ayırın.
- Kamu hukuku, özel hukuk ve karma hukuk ayrımını ilişkinin taraflarına göre kurun.
- Yokluk, hükümsüzlük, iptal, tazminat ve cebrî icrayı sonuçlarıyla eşleştirin.
Toplumsal düzen kuralları
Toplumsal yaşam hukuk, ahlak, din ve görgü kurallarıyla düzenlenir. Hukuk kurallarının ayırt edici yönü maddi yaptırımının devlet gücüyle uygulanmasıdır. Ahlak ve görgü kurallarında yaptırım çoğunlukla ayıplama veya dışlanma gibi manevi niteliktedir.
Bir davranış aynı anda birden fazla kural türüne aykırı olabilir. Örneğin hırsızlık hem hukuk hem ahlak kurallarınca yasaklanır; ancak hukuki sonucu devlet uygular.
Hukuk dalları
Kamu hukukunda devlet üstün kamu gücüyle ilişkinin tarafıdır. Anayasa, idare, ceza, vergi ve devletler genel hukuku bu alanda değerlendirilir. Özel hukukta taraflar eşit konumdadır; medeni hukuk, borçlar, ticaret ve devletler özel hukuku temel örneklerdir.
İş ve sosyal güvenlik gibi alanlar hem kamu hem özel hukuk özellikleri taşıyabildiği için karma hukuk içinde ele alınabilir. Sınıflandırmada yalnız taraflara değil ilişkinin niteliğine de bakılmalıdır.
Hukukun kaynakları ve yaptırımlar
Yazılı kaynaklar anayasa, kanun ve diğer düzenleyici işlemleri; yazısız kaynak örf ve âdet hukukunu kapsar. Hâkim, kanunda hüküm bulunmadığında şartları oluşmuş örf ve âdet kuralına başvurabilir.
Yaptırım, hukuk kuralına aykırılığın sonucudur. Ceza, cebrî icra, tazminat, iptal ve hükümsüzlük farklı sonuçlar doğurur. Yoklukta işlemin kurucu unsuru oluşmamış; kesin hükümsüzlükte işlem kurulmuş olsa da geçerlilik şartı eksik kalmıştır.
KPSS’de dikkat etmeniz gerekenler
Soruda devletin taraf olması tek başına kamu hukuku için yeterli olmayabilir; üstün kamu gücü kullanılıp kullanılmadığına bakın.
Manevi yaptırım ile devlet tarafından uygulanan maddi yaptırımı ayırın.
Yokluk ve hükümsüzlük sorularında önce işlemin kurucu unsurlarının bulunup bulunmadığını kontrol edin.
Kavramı uygulamada görün
Borcunu ödemeyen kişinin borcunun devlet gücüyle tahsil edilmesidir.
Hukuka aykırı fiille verilen zararın giderilmesini amaçlar.
İdarenin kamu gücü kullanarak tesis ettiği idari işlem kamu hukuku ilişkisidir.
Bir hukuki işlemin kurucu unsuru hiç oluşmamışsa hangi yaptırım söz konusudur?
Cevabı göster
Yokluk söz konusudur. İşlem hukuken hiç doğmamış kabul edilir.